Klasztor i kościół dominikanów w Łęczycy
2008-03-18 10:00:00

Zakon Braci Kaznodziejów (Ordo Fratrum Praedicatorum), zwanych dominikanami, został założony na przełomie 1216 i 1217 r. przez św. Dominika Guzmana. Pięć lat później pierwsi bracia dotarli do Polski i osiedlili się w Krakowie. Odtąd w każdej ziemi naszego kraju zaczęły powstawać nowe ich klasztory. Jeden z takich utworzono także w Łęczycy. Został on najprawdopodobniej ufundowany przez Władysława Łokietka i jego brata Kazimierza II, księcia łęczyckiego, w latach 1275-1279. Konwent z całą pewnością zaczął działać przed 14 XII 1297 r., kiedy to Łokietek wystawił dla miejscowych dominikanów przywilej na pobieranie co roku 3 kamieni (38,88 kg) łoju z jatki rzeźniczej Hermana z Warty, znajdującej się w Łęczycy, które należały się dotąd księciu.



Wiele trudności sprawiło badaczom ustalenie wezwania łęczyckiego konwentu. Wśród jego patronów wymieniano m. in. św. Dominika, założyciela zakonu, św. Jacka Odrowąża. Większość współczesnych historyków uważa jednak, iż kościół i klasztor dominikański w Łęczycy nosiły już od momentu powstania wezwanie św. Doroty (Kapadockiej) Męczennicy i św. Stanisława Biskupa i Męczennika. Tak było w istocie od XV w., natomiast w 1338 r. pojawiła się w źródłach, co prawda jednorazowo, informacja, iż kościół zakonny nosił wezwanie św. Jana Chrzciciela. Czyżby pod koniec XIV w. nastąpiła zmiana patronów łęczyckiego klasztoru? Mogło to nastąpić jedynie po ponownej konsekracji świątyni, odbudowanej istotnie po całkowitym zniszczeniu jej w 1384 r. przez Bartosza Wezenborga. Należy mieć nadzieję, że dalsze badania nad konwentem łęczyckim wyjaśnią tę sprawę.

Do 1556 r. łęczycki konwent wchodził w skład kontraty wielkopolskiej, a po tej dacie należał do kontraty mazowieckiej. Każdy klasztor dominikański, a zatem także nasz, posiadał własny okręg (zwany czasami predicatio) – terytorium, w obrębie którego dominikanie z danego zgromadzenia mogli prowadzić działalność duszpasterską – kazania, spowiadanie wiernych i udzielanie (do pewnego momentu) Komunii Świętej, sakramentów Namaszczenia Chorych i Małżeństwa - a także przeprowadzać kwestę. Okręgi dzielono na mniejsze części zwane limitami, które powierzano opiece doświadczonego kaznodziei-limitera. Kwestę zbieli natomiast kwestarze (terminarii). Wyjście poza okręg klasztorny wymagało specjalnej zgody przełożonego konwentu, uzasadnionej na piśmie. Jedynie bracia starsi wiekiem i szczególnie zasłużeni mogli otrzymywać stałe przepustki na swobodne przekraczanie granic swojego terytorium. Nie przestrzeganie tych przepisów groziło surowymi konsekwencjami.

Dominikański kompleks klasztorno-kościelny w Łęczycy został wybudowany w północno-wschodnim narożniku miasta lokacyjnego. Niestety, na skutek braku odpowiednich badań archeologicznych i architektonicznych można dziś odtworzyć jedynie i to tylko częściowo wygląd kościoła Braci Kaznodziejów po jego odbudowie i rozbudowie w XIV w. oraz nowszego, pochodzącego z początków XVII i rozbudowanego w XVIII w., budynku klasztornego.

Zdaniem J. Widawskiego pierwotny klasztor, powstały jak wykazano wyżej pod koniec XIII w., był przyległy od południa do kościoła zakonnego. Nie wiadomo czy był on od samego początku, czyli od erekcji, murowany czy też nieco później na miejscu drewnianego powstał ceglany, ale zważywszy na to, że dominikanie mieli znaczny udział w rozpowszechnieniu w Polsce budownictwa z cegły, ich budowla była zapewne najstarszą murowaną w Łęczycy. Nie wiadomo też, czy był parterowy czy piętrowy. Ten pierwszy budynek klasztorny łęczyckich Braci Kaznodziejów uległ całkowitemu zniszczeniu prawdopodobnie w czasie pożaru w 1616 r. i wówczas wybudowano nowe, północne skrzydło, dokąd przeniesiono zakonników.

Nie zachował się również pierwotny kościół łęczyckich dominikanów. Został on zapewne doszczętnie zniszczony w czasie wspomnianego już najazdu Bartosza Wezenborga w 1384 r. Na jego miejscu powstał nowy, którego relikt – fragment prezbiterium - można obserwować jeszcze dzisiaj. Bryła tego kościoła obejmowała wspomniane prezbiterium oraz nawę lub też dwie z kruchtą od strony zachodniej i z dostawioną do środkowego przęsła prezbiterium szesnastowieczną kaplicą (pod wezwaniem św. Dominika) od strony południowej. Zapewne w kościele, zgodnie z przepisami dominikańskimi, chór zakonny oddzielony był od nawy prostą ścianą. Cała bryła kościoła była opięta przyporami. Wschodnia ściana prezbiterium (a zatem i cały kościół) została wtórnie dostawiona do wschodniej kurtyny muru obronnego miasta.

Należy sądzić, że w odbudowanym pod koniec XIV w. kościele łęczyckich Braci Kaznodziejów zachowano, ustanowione przepisami zakonnymi, wysokości budowli: wysokość wnętrza kościoła 30 stóp, czyli 11,4 m. Natomiast, z wyżej wymienionych względów, nie wiadomo jak było w przypadku pierwotnego kościoła, ani też pierwotnego budynku klasztornego – wysokość parterowego klasztoru nie mogła przekraczać 12 stóp, czyli 4,6 m, a piętrowego 20 stóp, czyli 7,6 m - zwłaszcza, że w okresie powstawania miejscowego konwentu przepisy budowlane dominikanów nie były już tak restrykcyjne.

Władcy polscy obdarzali łęczycki konwent licznymi przywilejami. Czynili to: Władysław Łokietek w 1297 r., Władysław Jagiełło w 1404, 1413 i 1428 r., Kazimierz Jagiellończyk w 1447, Zygmunt Stary w 1530, 1533 i 1538 r., Zygmunt August w 1565 i 1566 r., Stefan Batory w 1581 r., Jan Kazimierz w 1665 r., Jan III Sobieski w 1685 r i August II Mocny w 1726 r.

Dzięki nadaniom królewskim i książęcym, zapisom szlacheckim i mieszczańskim, kupnu oraz zamianie łęczyccy dominikanie stali się właścicielami młyna wodnego w Topoli Proboszczowskiej, 3 łanów (włók) pola uprawnego w tejże wsi, działu w Kozubach, 3 ogrodów za murami Łęczycy (w kierunku Topoli), połowy łana pola w dobrach miejskich łęczyckich i folwarku. Dzierżawili natomiast Lipiny k. Łodzi. Jednak podstawą gospodarki miejscowego klasztoru, podobnie jak wszystkich konwentów Braci Kaznodziejów w Polsce, były czynsze na wyderkauf i dzierżawy.

W średniowieczu miejscowy klasztor odgrywał istotną rolę wżyciu religijnym, społecznym, politycznym i kulturalnym Łęczycy. To tutaj w lipcu 1299 r. doszło do spotkania Władysława Łokietka z arcybiskupem gnieźnieńskim Jakubem Świnką. Dyskutowali niewątpliwie o trudnej sytuacji politycznej na ziemiach polskich. Kiedy w 1331 r. Krzyżacy spalili doszczętnie klasztor i kościół Braci Kaznodziejów, to w ciągu zaledwie 7 lat zostały odbudowane. W dniu 19 IX 1434 r. w kościele łęczyckich dominikanów arcybiskup gnieźnieński Wojciech Jastrzębiec wyświęcił Władysława z Oporowa (Oporowskiego) na biskupa włocławskiego (kujawskiego). W uroczystości brali udział też Zbigniew Oleśnicki, biskup krakowski i Jan Biskupiec, biskup chełmski. Według M. Witanowskiego w czerwcu 1459 r. w łęczyckim konwencie odbył się pod przewodnictwem prymasa, arcybiskupa gnieźnieńskiego Jana Sprowskiego synod prowincjonalny. W klasztorze dominikańskim odbyły się 4 kapituły prowincjalne zakonu Braci Kaznodziejów. Pierwsza miała miejsce przed 1450 r. (1430 r.?). Druga odbyła się na przełomie września i października 1461 r., a następne dwie w 1486 i 1528 r. W refektarzu klasztoru w Łęczycy odbywały się posiedzenia sądów ziemskich. Od końca XV w. – zdaniem R. Rosina od 1463 r. – w jednej z izb klasztornych przechowywano księgi sądowe ziemskie. W XV i XVI w. w miejscowym klasztorze obradowały sejmiki łęczyckie.

Łęczyccy Bracia Kaznodzieje mieli też własne szkoły: klasztorne – nowicjat (do początku XVII w.), studium grammaticae (do połowy XIV w.), studium conventuale theologiae, partykularne (międzyklasztorne) - studium artium (logiki), studium naturarum-naturalium (philosophiae), studium particulare theologiae.

W klasztorze dominikańskim znajdowała się również biblioteka konwentualna. Na początku XVII w. znajdowało się w niej ok. 100 woluminów. Przeważały zdecydowanie dzieła teologiczne, istniała duża ilość pism kaznodziejskich, brakowało literatury pięknej w języku polskim oraz dzieł z zakresu wiedzy przyrodniczej, autorzy kościelni, zwłaszcza dominikańscy, dominowali nad autorami świeckimi. To co wyróżniało ją in minus na tle innych bibliotek Braci Kaznodziejów w Polsce to posiadanie bardzo skromnej ilości egzemplarzy Biblii oraz dzieł św. Tomasza z Akwinu, w tym tylko jednej części jego podstawowego dzieła - Sumy teologicznej. Konwent miał również tylko jedną część innej istotnej wówczas pracy z zakresu teologii spekulatywnej - Sentencji Piotra Lombarda. W łęczyckim księgozbiorze nie było też żadnych pism Arystotelesa, tak przecież ważnego dla tomizmu starożytnego filozofa. Znajdowały się za to pojedyncze dzieła Seneki, Boecjusza i Laktancjusza. Niewiele odnotowano także dzieł polemicznych. Brakowało również całkowicie książek o treści historycznej, nie wspominając już o historii kościelnej.

Spośród naszych dominikanów pięciu zyskało wielką sławę. Byli to: Jan z Łęczycy (XIV/XV w.) uczony i pisarz, Mikołaj z Łęczycy, żyjący w pierwszej połowie XV w. inkwizytor papieski na diecezje gnieźnieńską, poznańską, płocką i włocławską oraz uczony, Jakub Woroniecki, kapelan Stefana Batorego, Jan Adam Bardziński (XVII/XVIII w.), tłumacz autorów starożytnych na język polski, Ambroży Zagajewski, osiemnastowieczny teolog.

Kryzys konwentualizmu, który rozpoczął się w zakonie dominikańskim już w XIV w., dotknął także łęczycki konwent. Mimo podejmowanych w XV i na początku XVI w. prób nie udało się go zreformować. Jednych ze skutków ubocznych tego był drastyczny, bo aż o połowę w porównaniu ze średniowieczem (13 zakonników), spadek liczby miejscowych dominikanów na początku XVI w. (6 braci). Spowodowało to kilkudziesięcioletnią utratę autonomii przez łęczycki klasztor (do 1539 r. samodzielny konwent w prowincji polskiej musiał liczyć co najmniej 12 zakonników). Odtąd znaczenie miejscowego klasztoru znacznie zmalało, chociaż dominikanie nadal cieszyli się poważaniem miejscowej ludności. Świadczy o tym choćby fakt, że kiedy w 1616 r. kolejny pożar, a było ich wiele w pięćsetletniej historii konwentu, zniszczył kompleks Braci Kaznodziejów, to szlachta podjęła decyzję o łożeniu na jego odbudowę. Udało się ją zakończyć szczęśliwie mimo początkowych trudności.

W 1799 r. pruscy zaborcy zlikwidowali łęczycki konwent dominikański, a zakonnicy zostali przeniesieni do Sochaczewa. Dwa lata później w pozakonnych budynkach utworzono więzienie, istniejące aż do 2006 r.

Klasztor i kościół naszych Braci Kaznodziejów kryją w sobie nadal wiele tajemnic. Aby je dokładnie wyjaśnić potrzebne są kompleksowe badania, przeprowadzone wspólnymi siłami przez historyków, historyków sztuki i architektury oraz archeologów. Teraz, kiedy wspomniane obiekty opuścili ostatni lokatorzy, pojawiła się na to ogromna szansa. Miejmy nadzieję, że znajdą się pieniądze na ich realizację, a odpowiednie władze i instytucje nam w tym dopomogą.

Opracował dr Tomasz Stolarczyk

Strefa RozwoYou w Twojej firmie - spotkanie informacyjne 21 listopada w Urzędzie Miejskim13.11.2017

W ubiegłym tygodniu informowaliśmy Państwa o programie dofinansowania do szkoleń pracowników w ramach projektu Strefa RozwoYou. Środkami na inwestycje w rozwój kadry dysponuje Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna. Projekt zakłada dofinansowanie do 80% budżetów szkoleniowych ze środków unijnych. Obok podniesienia kwalifikacji pracowników i aktualizacji ich kompetencji, pracodawcy stają przed szansą dostosowanie firm do zmian gospodarczych, dzięki nabyciu nowych umiejętności przez zatrudnioną kadrę.
Serdecznie zapraszamy na spotkanie informacyjne w tym zakresie, które odbędzie się w sali konferencyjnej Urzędu Miejskiego w Łęczycy o godz. 10.30.
Jeśli jesteś pracodawcą z sektora mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, chciałbyś podnieść kwalifikacje swoich pracowników, a tym samym sprawić, by twoja firma stała się bardziej konkurencyjna na rynku poprzez podniesienie jakości świadczonych usług, skorzystaj z dofinansowania do szkoleń pracowników!

więcej

Niezwykła lekcja o niepodległości Polski10.11.2017

W sali zabaw Przedszkola nr 4 w Łęczycy odbyło się dziś przedstawienie z okazji przypadającego jutro Święta Niepodległości. Grupa sześciolatków poprzez znane utwory patriotyczne, takie jak „Rota”, „Mazurek Dąbrowskiego”, „My, Pierwsza Brygada”, „Szara piechota”, „Przybyli ułani”, „Biały krzyż” oraz „Żeby Polska była Polską” przedstawiła młodszym kolegom historię Polski, jej walkę o wolność i niepodległość.

więcej

„Śniadanie Daje Moc” w Szkole Podstawowej Nr 3 w Łęczycy10.11.2017

Na naszym facebookowym profilu zamieściliśmy informację o uczniach Szkoły Podstawowej Nr 1 w Łęczycy, którzy 8 listopada wzięli udział w akcji „Śniadanie daje moc”. W programie, którego celem jest promowanie zdrowego odżywiania jako podstawy rozwoju fizycznego i intelektualnego dzieci w wieku szkolnym, wzięli również udział uczniowie ze Szkoły Podstawowej Nr 3 w Łęczycy. Informacje o przebiegu akcji znajdą Państwo na stronie internetowej szkoły, klikając w link http://bit.ly/2i106am

więcej

Strefa RozwoYou w Twojej firmie10.11.2017

Jeśli jesteś pracodawcą z sektora mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, chciałbyś podnieść kwalifikacje swoich pracowników, a tym samym sprawić, by twoja firma stała się bardziej konkurencyjna na rynku poprzez podniesienie jakości świadczonych usług, skorzystaj z dofinansowania do szkoleń pracowników!

więcej

Śniadanie daje moc09.11.2017

Samochód bez benzyny nie zabierze nas na wycieczkę, a uczeń bez śniadania nie będzie miał siły do zabawy i nauki. Jednemu i drugiemu potrzebne jest „paliwo”. Niestety jak pokazują badania, aż 24 procent uczniów szkół podstawowych w Polsce nie je śniadań. By zmienić te nawyki, Partnerstwo dla Zdrowia zachęca szkoły do wzięcia udziału w akcji „Śniadanie daje moc”. 8 listopada, w Dniu Śniadanie Daje Moc”, uczniowie pierwszych klas Szkoły Podstawowej nr 1 w Łęczycy zorganizowali śniadanie w swoich klasach. Na maluchów w tym dniu czekało wiele interesujących zajęć związanych ze zdrowym odżywianiem.

więcej

Utrudnienia w ruchu podczas Święta Niepodległości09.11.2017

W związku z uroczystymi obchodami Narodowego Święta Niepodległości, parking na placu Tadeusza Kościuszki w Łęczycy (przy Ratuszu Miejskim) będzie nieczynny od godziny 19.00 w dniu 10.11.2017r. do godziny 14.00 w dniu 11.11.2017r. Jednocześnie informujemy, że w dniu 11.11.2017r. w godz. 12.00-14.00 (albo w w/w czasie) nastąpią ograniczenia związane z parkowaniem pojazdów na ul. Kościelnej. Za wszelkie utrudnienia przepraszamy.

więcej

Łęczyca świętuje odzyskanie przez Polskę niepodległości!09.11.2017

Wykonująca zadania i kompetencje Burmistrza Miasta Łęczycy Monika Kilar-Błaszczyk serdecznie zaprasza mieszkańców Łęczycy do wzięcia udziału w obchodach Narodowego Święta Niepodległości. Obchody 99 rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości rozpoczną się o godzinie 11.30 okolicznościowym programem artystycznym w wykonaniu uczniów ze Szkoły Podstawowej nr 1 w Łęczycy. Następnie o godzinie 12.00 odprawiona zostanie msza święta w intencji Ojczyzny, po której nastąpi przemarsz na plac Tadeusza Kościuszki. Podczas uroczystości na placu zaplanowano wystąpienia okolicznościowe, Apel Poległych oraz złożenie kwiatów pod Figurką Matki Boskiej. Natomiast uczniowie z I Liceum Ogólnokształcącego im. Kazimierza Wielkiego w Łęczycy zatańczą poloneza.
- Niezależnie od pogody zapraszam Państwa do wzięcia udziału w obchodach tak ważnego dla Polaków święta. W przypadku nieprzychylnych warunków pogodowych rozgrzewać nas będzie żołnierska grochówka – mówi Monika Kilar-Błaszczyk. Zakończenie uroczystości zaplanowano na godzinę 13.50.

więcej

Kolejne spotkanie w ramach cyklu „Podwieczorek z…” przed nami!08.11.2017

Nie lada gratka czeka na mieszkańców Łęczycy, którzy 13 listopada br. o godzinie 18.00 odwiedzą Dom Kultury. W sali widowiskowej odbędzie się „Podwieczorek z Arturem Barcisiem”, aktorem teatralnym, filmowym i telewizyjnym.
Artur Barciś kojarzony jest przez dzieci z występów w programie „Okienko Pankracego”. Ogromną popularność przyniosła mu także rola w serialu telewizyjnym „Miodowe lata”, gdzie wcielił się w postać Tadeusza Norka.

więcej

Andrzejki w bibliotece08.11.2017

Oddział dla Dzieci i Młodzieży Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej w Łęczycy serdecznie zaprasza chętne dzieci od 8 do 12 roku życia na Andrzejki, które odbędą się 29.11.2017r. w godzinach 16°°-18°°. W programie: wróżby andrzejkowe, konkursy z nagrodami i słodka niespodzianka. Zapisy przyjmowane są do 24.11.2017r. w bibliotece przy ul. Zachodniej 19 lub pod nr tel. 24 3881188. Serdecznie zapraszamy!

więcej

Pierwsza wizyta w bibliotece08.11.2017

W dniach 03 i 07 listopada 2017 r. Filia Nr 4 gościła uczniów klas I ze Szkoły Podstawowej Nr 4 na lekcji bibliotecznej „Duszek Książkouszek – czyli pierwsza wizyta w bibliotece”. Podczas spotkania dzieci poznały znaczenie słów: biblioteka, czytelnia, magazyn książek. Z zaciekawieniem oglądały książki i czasopisma przeznaczone dla najmłodszych czytelników oraz opowiadały jak należy o nie dbać żeby służyły czytelnikom jak najdłużej. Dzieci dowiedziały się, że w bibliotece, za regałami z książkami żyje Duszek Książkouszek, który bardzo lubi książki. Zadaniem dzieci było odszukanie Duszka. Na pamiątkę pierwszej wizyty w bibliotece uczniowie otrzymali zakładki do książek.

więcej